Welkom op de weblog van www.TASMEDES.nl.
Hier meld ik nieuwtjes of zeg ik mijn persoonlijke mening over bepaalde actuele zaken, vooral wat betreft zaken op het raakvlak van geloof en wetenschap. 
Bezoek ook eens mijn officiële website: www.TASMEDES.nl! 
Daar kun je o.a. van alles over mijn academische en journalistieke activiteiten vinden.
Het schijnt dat Expelled: No Intelligence Allowed vanavond (dinsdagavond, NL2, 23.20-00.30 uur) op tv wordt uitgezonden. De EO zou een tijd geleden deze film al uitzenden, maar toen overleed er iemand (ik ben al vergeten wie) en werd de programmering omgegooid, zodat Expelled op de plank kon.
Anyway, de Vlaamse filosoof Johan Braeckman heeft gemeend om heftig te moeten reageren op het uitzenden van deze film. Morgen verschijnt in “de Belgische NRC” – oftewel De Standaard – een brief waarin Braeckman met zijn promovendus Stefaan Blancke, Maarten Boudry, maar ook (jawel!) Floris van den Berg en bioloog Steph Menken ten strijde trekken tegen Expelled. Alsof iemand die film ook maar serieus zou nemen…
Lees de reactie hier: http://www.evolutietheorie.ugent.be/node/508.
Ik citeer even hun conclusie:
Kortom, Expelled is niets meer dan een smakeloze propagandafilm van een klein, maar luidruchtig en goed georganiseerd clubje religieuze fanaten dat niet wakker ligt van wetenschappelijke integriteit of vrijheid van meningsuiting. Deze mensen willen enkel hun enge, religieuze opvattingen aan anderen opdringen, eerst in het onderwijs, en vervolgens in de gehele samenleving. Daarbij heiligt het doel blijkbaar de middelen. De EO heeft natuurlijk het volste recht om de film uit te zenden, maar we dachten dat enige duiding en toelichting geen kwaad kon. Voor meer informatie verwijzen we graag naar de website www.expelledexposed.com, waar de vele misvattingen en leugens uit de film worden rechtgezet en doorgeprikt.
Ik reageer wat laconiek, maar ik ben wat moe van het strijden tegen creationisten. De EO leert het toch nooit, niemand weet dat die film voor tv komt, dus waarom weer ruchtbaarheid geven aan de achterhoedegevechten die Peter Borger en andere stokpaardberijders als dappere Don Quichottes voeren tegen de windmolens die zij voor atheïstische en materialistische reuzen aanzien?
Bovendien, wat doet zo’n vreemde eend als Floris van den Berg tussen Braeckman en Menken? Hebben ze nu nog steeds niet geleerd dat je atheïsme en biologie niet moet gaan vermengen? Weet je niet dat je dan creationisten juist in de kaart speelt?
Een rare actie… Maar goed, volgende week is iedereen het weer vergeten…
Klaas Hendrikse gaat vrijuit. Er is na lang beraad besloten – zo lees ik in diverse media op het Internet – dat wat Hendrikse over God zegt niet zoveel verschilt van wat andere vrijzinnige theologen hebben gezegd. De fundamenten van de PKN worden door Hendrikses positie niet aangetast, want, zo lees ik op de site van het Nederlands Dagblad, want er is “ook door andere theologen geschreven dat de God van Israël niet bestaat zoals mens, dieren en voorwerpen bestaan”. Natuurlijk is dat zo! Ikzelf zeg het in lezingen keer op keer. Maar is er ooit een theoloog geweest die op zo’n onnozele en naïeve manier een soort van negatieve theologie heeft gepropageerd als Hendrikse in zijn boek doet? Bovendien uit hij niet slechts kritiek op het klassieke theïsme, maar pleegt een behoorlijk directe aanval op het christelijk geloof in zijn algemeenheid. Je vraagt je af hoe sterk de fundamenten van de PKN wel zijn. En of ze er überhaupt wel zijn.
Of Hendrikse nu wel of niet in de PKN thuishoort, is wat mij betreft niet zo relevant. Ik vind wel dat de PKN met de conclusie die ze nu trekt, zichzelf volstrekt ongeloofwaardig maakt. De hele “affaire Hendrikse” is gewoon een blamage voor de PKN, die hiermee laat zien dat haar uiterste houdbaarheidsdatum is overschreden.
Wie de berichtgeving in de media ziet, die kan hieruit halen dat de PKN uiteindelijk zegt: anything goes. Dat zal niet zo zijn – er wordt gesproken van “fundamenten van de PKN”, maar het blijft totaal onduidelijk wat die zijn – maar zo komt het nu wel op de buitenwereld over. Want let op: de meeste mensen die de berichten over Hendrikse lezen, zijn geen kerkgangers of zelfs maar gelovig. De conclusie die de PKN dus de wereld instrooit, mag dus intern-theologisch verdedigbaar zijn, het is naar de buitenwereld toe gewoon een erkenning van een nederlaag: “Ziet u wel, we staan inderdaad nergens meer voor. Zelfs iemand die expliciet zegt niet te geloven en atheïst te zijn, kan voorganger in de PKN worden. Ja mensen, zo erg is de PKN gezonken. We geven het toe in de conclusie.” Als de PKN persvoorlichters in dienst zou hebben, zouden ze de conclusie van de “affaire Hendrikse” nimmer zo naar buiten gebracht hebben.
Natuurlijk, later volgt nog een bezinning over hoe er over God gesproken kan/mag worden in de PKN. Uitstel van executie. Want wie interesseert dat dan nog. Blijkbaar mag alles over God gezegd worden, zolang je er maar een theologische draai aan mag geven, is de conclusie die je nu al in de krantenberichten kunt beluisteren.
Wat had de PKN dan moeten doen? Gewoon de procedure aanhouden tot na de bezinning over het spreken over God en dan pas kijken of Hendrikses positie houdbaar is.
Zijn het theologen die de conclusie over Hendrikses positie t.a.v. de fundamenten van de PKN hebben getrokken? Hebben ze Hendrikses boek dan wel grondig bestudeerd? Ik heb zo mijn twijfels, want het is niet zo heel moeilijk om vast te stellen dat Hendrikses boek gewoon volstrekt inconsistent in elkaar zit. In maart 2008 schreef ik al een artikel in Theologisch Debat (HIER te lezen), waarin ik aantoon dat Hendrikses boek intern verward is. Nee, een bezinning over het spreken over God had eerst moeten plaatsvinden, en dan hadden pas conclusies getrokken moeten worden.
Met het besluit om Hendrikses verwarde positie te accepteren als legitiem spreken over God (want dat wordt geïmpliceerd door de conclusie dat Hendrikses positie de fundamenten van de PKN niet aantast), heeft de PKN de deur wijd open gesteld voor een anything goes relativisme ten aanzien van het spreken over God dat typisch Nederlands is – en dat maar weer eens aantoont hoe los van God wij Nederlanders allemaal zijn, als zelfs protestantse theologen niet meer weten hoe ze over God zouden moeten spreken…
Van Arnoud – iemand die regelmatig mijn blog en dat van René Fransen bezoekt – kreeg ik een uitgebreid artikel als een persoonlijke reactie op mijn boek God én Darwin: Geloof kan niet om evolutie heen, met daarbij de vraag of ik die reactie als gastbijdrage wilde plaatsen. Hierbij plaats ik Arnouds tekst integraal. Ik zal zo snel mogelijk met een eigen reactie komen, maar andere reacties zijn uiteraard welkom.
Wetenschap kan niet om geloof heen
Kritische opmerkingen bij een boek van Taede A. Smedes, God én Darwin
Auteur: Arnoud Rop
Inleiding
Wanneer ik dit schrijf, is het Darwinjaar 2009 afgelopen. De opgelaaide discussie rond evolutie en/of schepping zal echter nog wel even voortduren. Volgens velen is er geen echt probleem. De theoloog Taede Smedes windt er in zijn boek ‘God én Darwin’ (Nieuw Amsterdam 2009) in ieder geval geen doekjes om: geloof kan niet om evolutie heen en dat is ook helemaal geen punt. Wetenschap en evolutie zijn verschillende ‘Weltzugänge’: verschillende invalshoeken om de wereld te benaderen (p 17). Maar na het lezen van dit toegankelijke boekje, blijf ik met een paar zaken zitten. Twee problemen die ik met Smedes’ boek heb, wil ik in dit artikel uitwerken.
Het eerste probleem is dat de beschrijving van de evolutietheorie als onontkoombaar feit (waar geloof dus niet omheen kan) in dit boek nauwelijks uit de verf komt. Het zou kinderachtig zijn om een artikel te schrijven over enkel en alleen het feit dat een titel de lading niet dekt. Er is naar mijn overtuiging dan ook iets belangrijkers aan de hand: het idee dat de evolutietheorie zo is ingeburgerd als realiteit, dat zelfs in een boek over de stelling dat geloof niet om Darwin heen kan, de onderbouwing daarvan niet echt meer nodig is.
Het tweede probleem dat ik met Smedes’ boek heb, is dat Smedes in het hoofdstuk “Naar een theologie van evolutie – een interview met mijzelf” geloof c.q. theologie rechtvaardigt als een grensbewaker voor de wetenschap. Vandaar mijn alternatieve titel: “Wetenschap kan niet om geloof heen”. Volgens Smedes gaat wetenschap die de werkelijkheid reduceert tot enkel waarneembare materie een grens over. Een theoloog of kritisch filosoof mag wetenschappers hier dan ook op aanspreken. Mijn stelling is, dat de wijze van redeneren van Smedes sterk lijkt op de manier waarop William Paley via het ontwerpargument het bestaan van God probeerde aannemelijk te maken. In het eerste hoofdstuk wijst Smedes deze manier van theologie bedrijven hartgrondig af, maar hij hanteert feitelijk dezelfde methode in het tweede deel van zijn boek.
Ik heb voor dit artikel gebruik gemaakt, vanzelfsprekend van de tekst van het boek van Smedes zelf, maar ook van recensies door Bart Klink (Een diep religieuze ongelovige?, www.deatheist.nl 20 juni 2009), door “De Lachende Theoloog” (God én Darwin, http://delachendetheoloog.web-log.nl 21 juni 2009) en door René Fransen (Ook Smedes’ visie op geloof en wetenschap stemt tot nadenken, ND 9 oktober 2009).
De beste theorie
Het in juni 2009 uitgekomen boek van Taede Smedes is beknopt en goed leesbaar. Het boek wordt over het algemeen mede om die reden ook aangeprezen. ‘De Lachende Theoloog” (LT) schrijft over het eerste deel van het boek:
“Dit eerste deel van het boek is uitstekend. Bovendien hebben deze eerste hoofdstukken ‘nazoek-waarde’: je zult het boek nog vaak uit de kast kunnen pakken om even snel na te lezen hoe een en ander precies zit.”
Verder schrijft hij dat hij geen reden kan bedenken dit boek te laten liggen, dat het informatief, goed geschreven en actueel is. LT heeft ook wel wat kritiekpunten, maar is toch lovend. Ook Bart Klink schrijft onder andere over het eerste hoofdstuk lovend:
“In het eerste hoofdstuk schetst Smedes een beknopte geschiedenis van de totstandkoming van de moderne evolutietheorie en de ontkrachting van dominee Paley’s beroemde ontwerpargument voor Gods bestaan. Hij legt ook goed uit in lekentaal wat de moderne evolutietheorie inhoudt.”
René Fransen noemt van het eerste hoofdstuk alleen de bespreking van de religieuze wortels van de evolutietheorie. Geen lovende woorden over de beschrijving van de theorie zelf. Over het geheel van het boek is Fransen toch redelijk positief. Ookal zullen orthodoxe lezers Smedes misschien snel wegzetten als vrijzinnig, het is volgens Fransen geen reden om het boek terzijde te leggen. Je hoeft het niet met iemand eens te zijn, om toch iets van hem te leren. Smedes geeft volgens hem een visie op God en diens relatie met de schepping die tot nadenken stemt en waarmee ook orthodoxe gelovigen aan de slag kunnen.
Als orthodox gelovige voeg ik dan hierbij de daad bij Fransens woord. Ik ben iets minder enthousiast over het eerste hoofdstuk van het boek dan LT en Bart Klink. De titel van het hoofdstuk luidt: “De religieuze wortels van de evolutietheorie”. In de proloog schrijft Smedes over dit hoofdstuk:
“In het eerste hoofdstuk schets ik waar het in de evolutietheorie wetenschappelijk gezien om draait. Misschien is een van de redenen dat de evolutietheorie zo appelleert aan religieuze mensen, dat deze theorie zélf religieuze wortels heeft. En dan bedoel ik niet dat evolutie ‘ook maar een geloof’ is, of iets dergelijks; dat zijn kinderachtige argumenten. Nee, Charles Darwin probeerde het ontwerp van de natuur te verklaren door middel van natuurlijke oorzaken, en hij ging daarmee lijnrecht in tegen het ontwerpargument van William Paley.”
De kwestie van de religieuze wortels wordt feitelijk in het eerste deel van het hoofdstuk behandeld en het gaat over het gedachtengoed van de anglicaanse geestelijke William Paley. Deze man kwam met de bekende analogie van het horloge op de hei. Zo’n horloge ontstaat niet zomaar in de natuur. Iemand heeft het ontworpen. Zo is de natuur ontworpen door een bovennatuurlijk wezen, namelijk God.
De reden waarom de evolutietheorie religieuze wortels heeft, ontgaat mij enigszins in deze verhandeling. De enige verwijzing is dat Darwin een natuurlijke oorzaak voor ontwerp zocht in tegenstelling tot Paley. De stelling dat de evolutietheorie geworteld is in een religieuze discussie over de herkomst van het ontwerp van de wereld (Smedes, p 22) wordt niet echt uitgewerkt en het belang ervan wordt ook niet duidelijk.
Het tweede deel van het hoofdstuk is een korte samenvatting van het leven van Darwin, hoe hij tot zijn theorie kwam over ‘gemeenschappelijke afstamming met aanpassing’ (Smedes p 33) en wat de evolutietheorie verder behelst. Op pagina 41 trekt Smedes een paar conclusies:
1. “De evolutietheorie is momenteel de beste theorie waarover wetenschappers beschikken om de evolutie van het leven op aarde te verklaren.”
2. “Bovendien wordt de geldigheid ervan bevestigd door fossielen en door genetisch onderzoek.”
3. “Bij Darwin is sprake van een ontwerp zonder Ontwerper. Het belang van Darwin voor de natuurwetenschappen kan dan ook niet onderschat worden! Niettemin is precies dit naturalisme – de veronderstelling dat dingen en gebeurtenissen in ons heelal voldoende verklaard kunnen worden uit natuurlijke oorzaken – hét struikelblok voor creationisten en verdedigers van intelligent design.”
Ad 1. Al op de middelbare school werd mij geleerd, dat een conclusie een samenvatting moet zijn van wat er aan argumenten te berde is gebracht, die dan nog eens tegen elkaar worden afgewogen. Dat de evolutietheorie de beste theorie zou zijn, daarover is echter met geen woord gerept. Er is alleen een beknopte omschrijving gegeven. Verder is deze uitspraak strikt genomen een cirkelredenering: “De evolutietheorie is .. de beste theorie .. om de evolutie .. te verklaren.” Ik neem echter aan, dat dit door Smedes niet zo bedoeld is, maar het is wel onzorgvuldig.
Ad 2. Opnieuw geldt hier, dat hierover niet gesproken is. In de conclusie wordt nieuwe informatie aangedragen, zonder deze informatie te onderbouwen. Het woord ‘fossielen’ komt überhaupt niet voor in het hoofdstuk. Genetisch onderzoek wordt wel genoemd, maar zijdelings:
“Pas na de ontdekking van het genetisch materiaal zou een oplossing hiervoor beschikbaar komen” (p 31); en: “Vandaag de dag weten we echter dat soorten zich ontwikkelen en dat ze zich splitsen in nieuwe soorten. Dat is een ontwikkeling en splitsing die zich afspeelt op genetisch niveau.” (p 33)
Ad 3. Wat Smedes hier bedoelt, is dat Darwin het probleem van het ‘waargenomen ontwerp’ heeft opgelost zonder daarbij gebruik te maken van een God. En precies dat heeft de wetenschap enorm verder geholpen. Wat hij hier niet noemt, is dat de zogenaamde ‘voldoende verklaring’ in Darwins tijd nog lang niet zo ‘voldoende’ was. Hoe de ontwikkeling van de theorie verder is verlopen, doet Smedes voornamelijk af met zinnen als: “Vandaag de dag weten we echter..”(p 33); “Pas sinds de ontdekking van het DNA weten we dat…” (p 34); “Wie die gemeenschappelijke voorouder precies was en waar hij leefde, is nog niet bekend, maar dat wij van de mensaap afstammen, staat onomstotelijk vast” (p 35).
Een grondige behandeling van de evolutietheorie is dit hoofdstuk niet te noemen. Waar het hoofdstuk feitelijk mee begint, zijn de religieuze wortels van Intelligent Design, niet van de evolutietheorie. Daarna komt het leven van Darwin en zijn theorie over natuurlijke selectie en common descent aan de beurt en als laatste een korte, overigens heldere beschrijving van de huidige evolutiebiologie.
Men kan natuurlijk tegenwerpen, dat dit boek geschreven is voor leken. Bovendien zou het ondoenlijk zijn om de theorie uitputtend te behandelen. Desalniettemin komt het onderwerp er bekaaid vanaf. Dat een atheïst als Bart Klink hier weinig moeite mee heeft, komt waarschijnlijk omdat de evolutietheorie alom aanvaard is. Om die reden hoeft Smedes er ook niet al te zorgvuldig mee om te gaan. Ik ben echter van mening dat de leek op deze manier de zaken te simpel voorgeschoteld krijgt. Een leek wordt tekort gedaan door de slordige conclusies die Smedes trekt.
Een betere bespreking van de evolutietheorie is te vinden in het boek “Gevormd uit Sterrenstof” van René Fransen (Medema 2009). Dat boek is ook in heldere lekentaal geschreven, maar geeft veel meer informatie. Overigens schaart Smedes Dr. Fransen gemakshalve onder de theïstisch evolutionisten, terwijl Fransen daar eigenlijk niet in past en de term überhaupt (nog) niet wil hanteren.
De grenzen van de wetenschap
Smedes legt in het eerste hoofdstuk genaamd “De religieuze wortels van de evolutietheorie” op heldere wijze uit, dat het ontwerpargument van William Paley en het aan dat argument gekoppelde ‘godsbewijs’ gedoemd is tot mislukken. De theologie van Paley (een tijdgenoot van Darwin) maakt zich afhankelijk van de wetenschap van een bepaalde periode en loopt daarmee het risico om volslagen achterhaald te raken. Op pagina 28 van zijn boek schrijft Smedes dan ook:
“Dat was uiteindelijk ook het lot van Paleys natuurlijke theologie, namelijk toen een halve eeuw later Charles Darwin het wetenschappelijke toneel opklauterde.”
De vraag of het klopt, wat Smedes hier zegt, wil ik in dit artikel verder niet bespreken. Ik denk dat hij wel een punt heeft, maar hij gaat mijns inziens sowieso te ver door de ontwerpgedachte gelijk te stellen met het complete theologische gedachtengoed van William Paley. De stelling, die ik evenwel wil verdedigen, is dat Smedes in het tweede deel van zijn boek, het hoofdstuk “Naar een theologie van evolutie – een interview met mijzelf” het gevaar loopt in dezelfde valkuil te stappen als Paley.
De definitie die Smedes geeft van wat hij onder geloof verstaat, staat op pagina 115:
“Voor mij is religieus geloof het hebben van en handelen in overeenstemming met een intuïtie dat de werkelijkheid die zich, op welke wijze dan ook, aan onze zintuigen presenteert, niet de hele werkelijkheid is. .. Onze intuïtie zegt ons dat ons waarnemingsvermogen beperkt is, dat de waarneembare werkelijkheid niet alles is wat er is.”
Verder schrijft hij op dezelfde pagina:
“De mysterieuze werkelijkheid achter onze waarneembare werkelijkheid noem ik God.”
Op de volgende pagina vraagt en antwoordt Smedes zichzelf:
“Maar wat maakt deze intuïtie tot een religieuze intuïtie, of tot geloof? Dat gebeurt door de specifieke invullling of verwoording van de intuïtie.”
Op pagina 118 pakt hij dit weer op en zegt:
“God zelf blijft het ultieme mysterie dat niet opgaat in (en dus niet verdwijnt met) de verwoording ervan.
Tegelijk is er ook het besef dat die verwoording wel nodig is om de gevoeligheid van mensen voor het trancendente te blijven voeden…, maar ook omdat anders het gevaar bestaat dat we het geheim van onze wereld, de dieptedimensie van de werkelijkheid, niet langer waarnemen of voelen.”
Volgens Smedes hebben we dus een intuïtie die ons vertelt, dat er meer is dan wij kunnen waarnemen met onze zintuigen. Datgene wat er méér is, noemt Smedes god. We kunnen deze god nooit reduceren tot een bepaalde verwoording, maar we móeten er wel over praten. Waarom? Omdat ‘de gevoeligheid van mensen voor het trancendente’ gevoed moet worden. Het gevaar bestaat namelijk dat deze anders zal verdwijnen.
In de eerste plaats heb ik kritiek op de basis van Smedes’ geloof. Er is een intuïtie dat ‘god’ bestaat. Deze intuïtie moet verwoord worden, anders bestaat het gevaar dat de mens deze intuïtie verliest. Het geloof moet in stand worden gehouden door er over te praten. De enige basis voor het geloof lijkt het praten-over te zijn. Een echt houvast wordt niet geboden.
Het tweede punt van kritiek gaat onder andere over de volgende passage op pagina 129:
“Het eerste is dat wetenschap ons niet uitputtend kan vertellen hoe de wereld in elkaar zit. Om een voorbeeld te gebruiken: als een jongen verliefd is op een meisje en gedichten voor haar schrijft, dan heeft dat alles te maken met allerlei stofjes in de hersenen die horen bij de fysieke gesteldheid van verliefd zijn. Maar de gedichten en de toestand van verliefd-zijn kunnen niet gereduceerd worden tot die stofjes. Een reductionistische benadering is dus uitgesloten. Iemand die zegt dat verliefdheid niets anders is dan de werking van stofjes in de hersenen, doet geen wetenschappelijke uitspraak, maar een metafysische. Op dat moment mag een theoloog (of kritisch filosoof) zeggen: hier wordt een grens overschreden.”
In dit citaat stelt Smedes dat ‘de toestand van verliefd-zijn’ niet kan worden gereduceerd tot stofjes in de hersenen. Daarom is een reductionistische benadering uitgesloten. Ik ben het eens met Smedes dat de werkelijkheid niet tot die ‘stofjes’gereduceerd kan worden. Er is echter een probleem. Waar moet je als kritisch filosoof de vinger opsteken en zeggen: “tot hiertoe en niet verder”? Welk wetenschappelijk beeld neem je daarbij als uitgangspunt? Ik citeer zijn kritiek op Paley:
“Hij nam dus het wetenschappelijke beeld van zijn tijd tot uitgangspunt voor theologische reflectie (wat op zich geen probleem is) en verabsoluteerde dat (en dat is wél problematisch).” (p 27)
Dit is ook de kritiek van Bart Klink op de passage over verliefdheid:
“Reductie is echter heel gebruikelijk in de wetenschap: temperatuur is reduceerbaar tot de gemiddelde moleculaire kinetische energie en licht tot elektromagnetische geloven. Ik zie niet in waarom verliefdheid niet net zo goed reduceerbaar zou kunnen zijn tot hersenchemie, al zal dit een stuk complexer zijn dan de andere reeds succesvolle reducties. Grensbewakende theologen kunnen voortschrijdend neurowetenschappelijk inzicht niet tegenhouden.”
Maar Smedes heeft zijn ‘onherleidbaar complexe structuur’ van de intuïtie. Die bewijst, dat er méér is dan de chemische stofjes in onze hersenen. Hoe kan Smedes bewijzen dat er inderdaad meer is? Misschien is onze intuïtie niet meer dan een overlevingsmechanisme ten opzichte van ons onvermogen om álles te begrijpen. Hoe meer we begrijpen, hoe minder er van die intuïtie over blijft. Welk gereedschap haalt Smedes uit zijn wetenschapskist om te meten waar de scheidslijnen liggen tussen een wetenschappelijke en een metafysische uitspraak? Onder welke categorie uitspraken vallen uitspraken van de intuïtie? Met die vragen blijf ik achter.
Tegen het ontwerpargument van Paley brengt Smedes in, dat het gefundeerd is op onwetendheid. Op pagina 27 zegt hij:
“Maar waar vandaag een groot vraagteken staat, kan morgen een beredeneerd antwoord staan voorzien van een uitroepteken!”
Dit kan natuurlijk evengoed voor de gevoelens van verliefd-zijn gelden. Als ik Smedes’ argumentatie tegen Paley volg, moet ik concluderen dat de theologie van Smedes zich ook afhankelijk maakt van de wetenschap van een bepaalde periode en daarmee een reëel risico loopt om uiteindelijk volslagen achterhaald te raken (vergelijk Smedes op p 28).
Enkele slotopmerkingen
Het geloof c.q. de theologie van Taede Smedes mist uiteindelijk een vast fundament, omdat de ‘intuïtie’ een twijfelachtige grond heeft en in stand gehouden moet worden door er over te blijven praten. Men moet zichzelf aan de haren uit het moeras trekken. Maar deze intuïtie geeft theologen en kritische filosofen volgens Smedes wél het recht om natuurwetenschappers een halt toe te roepen als ze hun boekje te buiten gaan. Hij zegt:
“De wetenschap benadert de waarheid over hoe de wereld in elkaar zit in alle voorlopigheid, maar is noodzakelijkerwijs ook altijd beperkt.”
Klaarblijkelijk heeft de ontwikkeling van de evolutietheorie er voor gezorgd dat het ontwerpargument achterhaald is geraakt. Daarmee is de waarheid over hoe de werkelijkheid in elkaar zit verder benaderd, maar het zal noodzakelijkerwijs nooit de hele waarheid vinden. Het lijkt me in dat opzicht belemmerend voor deze zoektocht als theologen natuurwetenschappers op hun vingers tikken als deze hun grenzen proberen te verleggen.
Geloof, theologie en filosofie hebben de functie van grensbewaking voor de natuurwetenschap. Verder houden geloof, theologie en filosofie zich bezig met wat zou moeten zijn, de ethiek:
“Begrippen als schoonheid, goedheid, rechtvaardigheid en waarheid horen strikt genomen binnen een natuurwetenschappelijk discours niet thuis.” (p 130)
Het is voorbehouden aan de theologie en de filosofie om aan deze reflectie een bijdrage te leveren. Op pagina 142 komt Smedes met een zekere reflectie:
“De aarde is in ieder geval de enige plek in het heelal waarvan we zeker weten dat de evolutie er bewust van zichzelf geworden is, dat het heelal zichzelf daar ontdekt heeft. Maar de mensen die drager zijn van dat kosmische zelfbewustzijn zijn zich daar zelf niet van bewust en sluiten zichzelf op binnen de muren van hun dagelijkse leefwereld …
Zouden we er niet goed aan doen ons bewust te worden van dat kosmisch perspectief, zodat we er gevoeliger voor worden en onze persoonlijke beslommeringen kunnen relativeren in het licht van de kosmische evolutie? Misschien dat we dan zelfs worden gestimuleerd om onze medemens niet langer de hersens in te slaan maar te zien als iemand die hetzelfde, kosmische, lot deelt.”
René Fransen zegt hierover:
“Het is een oproep tot verlichting die wat naïef overkomt.”
Ik kan daar volledig mee instemmen. Bovendien gaat het ook tegen Smedes’ eigen adagium in. Geloof en wetenschap zijn volgens hem namelijk twee verschillende ‘Weltzugänge’, twee manieren om de wereld te benaderen (p 17). In Smedes’ reflectie is wetenschap echter de bril waarmee ‘geloof’ naar de wereld kijkt, niet een toegang vanaf een andere kant. En omdat geloof eigenlijk niet meer is dan de intuïtie dat er een mysterieuze werkelijkheid achter de waarneembare werkelijkheid is, lijkt Smedes ook weinig houvast te hebben om een andere toegang te vinden dan de (natuur)wetenschappelijke. Zo komt hij met de ‘troost’ van het kosmisch perspectief. Als iemand het moeilijk heeft, kun je zeggen: “Wees maar niet bang, je stelt immers weinig voor in het licht van de kosmische evolutie.” Als Smedes dit voor ogen heeft, wanneer hij zegt dat geloof niet om evolutie heen kan, dan begrijp ik zijn titel. Ik ben echter van mening dat de pastorale kracht van het geloof er niet op vooruit zal gaan met dit besef van het kosmisch perspectief.
Hoe is de verhouding tussen geloof en wetenschap dan wel? Ik heb hier geen afdoende antwoord op. Zolang geloof en wetenschap echter als twee verschillende manieren van kijken worden gezien, denk ik dat de spanning tussen die twee zal blijven bestaan. De scheidslijn zal steeds opschuiven. De wetenschappelijke Weltzugang zal groter worden en de geloofs-Weltzugang kleiner. Ik pleit voor afschaffing van de tegenstelling én voor de afschaffing van de verschillende invalshoeken. Alle wetenschap is ook geloof, alle geloof is ook wetenschap. Natuurwetenschap bestudeert de natuur, theologie bestudeert de Bijbel en andere geschriften en zo meer. Voor dit moment is dat een simpele voorstelling van zaken. Op dit moment heb ik ook niet de kennis en kunde om dit verder uit te werken. Wat ik heb willen aantonen in dit artikel is dat Smedes over pak weg 100 jaar wellicht dezelfde kritiek krijgt te verduren als hij uit richting Paley. Dan zegt men: “Intuïtie is te verklaren uit … en bedriegt ons in zekere zin om … natuurlijke selectie … te overleven.” Er zal dan niet veel plaats meer zijn voor geloof als men het reduceert tot de betekenis die Smedes er aan geeft.
Ik heb niet veel tijd (moet zo naar een lezing van schrijver David Grossman), maar ik wilde het toch even kwijt: Hoe gek kun je ze krijgen, religieuze fanatiekelingen? Neem nu die Goldschmeding, de predikant van de Amersfoortse Jouwkerk (de naam alleen al). Een goeroe is het, een gladde televisiedominee, en een idioot van het zuiverste water die verkondigt dat ouders hun kinderen vooral moeten slaan. De (ontzettend leuke!) satirisch-christelijke weblog Goedgelovig had aan Goldschmeding de “Gouden Bikini” toegekend, de prijs voor “de persoon, kerk of christelijke organisatie die zich het afgelopen jaar in Nederland op de meest wereldvreemde manier heeft onderscheiden”. Op het moment dat ze die wilden uitreiken bij de Jouwkerk, zijn de cameramensen van Goedgelovig door bouncers van die kerk bedreigd en is de tape gestolen (zie voor het vervolg HIER en HIER en het bericht van aangifte HIER). Zojuist is bekend geworden dat de kinderen van de Amersfoortse “predikant” onder toezicht van Bureau Jeugdzorg zijn gesteld (zie HIER). De school heeft gereageerd: de kinderen hebben gedragsproblemen. Ze zijn agressief en gedragen zich dominant (wat wil je, met zo’n alfa-mannetje als vader). Niettemin willen vadertje en moedertje Goldschmeding geen afstand doen van hun bijbels geïnspireerde opvoedingsmethoden. Ze zijn zich van geen kwaad bewust. Gods idioten, met stip. Ik heb er geen andere woorden voor. Hoewel, misschien zijn er nog grotere idioten, namelijk de mensen die lid zijn van de Jouwkerk…
Gisteren heb ik me de hele dag in één boek verdiept. Toen ik gisterochtend eenmaal was begonnen met lezen, kon ik gewoon niet meer stoppen. Wat een heerlijk boek. Ik heb het over Die kürzeste Geschichte allen Lebens: Eine Reportage über 13,7 Milliarden Jahre Werden und Vergehen van Harald Lesch en Harald Zaun. Ik kwam het boek vorige week in een boekhandel in Oberhausen tegen, en kon het gewoon niet laten liggen. Dit boek is vorig jaar ook in een Nederlandse vertaling uitgekomen, maar die is meer dan twee keer zo duur dan het Duitse origineel. Wie het Duits beheerst, kan ik zonder meer aanraden het Duitse origineel te lezen. Het is schitterend geschreven, zeer toegankelijk, letterlijk als een reportage. Harald Lesch is medewerker van de wetenschapsredactie van de Duitse omroep ZDF en dat is in dit boek goed te merken: het is geschreven als een documentaire. Het onderwerp van het boek – de geschiedenis van het universum en van het leven, van de oerknal tot nu – kan gemakkelijk verzanden in een opsomming van feitjes. Maar Lesch & Zaun gebruiken hun fantasie (daarbij Einstein citerend: “Phantasie ist wichtiger als Wissen, denn Wissen ist begrenzt”) om het verleden levend te maken. Zo zie je de oerknal voor je geestesoog gebeuren, je ziet hoe het universum langzaam structuur krijgt, hoe de eerste sterren ontstaan, hoe het zonnestelsel ontstaat, het ontstaan van de aarde als een chaotische massa die langzaam stabiliseert en een omgeving voor leven wordt, hoe het leven zich ontwikkelt van bacterium tot dinosauriër, hoe de dinosauriërs uitsterven en plaatsmaken voor zoogdieren, en hoe zoogdieren zich ontwikkelen tot mensen met zelfbewustzijn, intelligentie en een rijke cultuur. Alsof je er zelf bij bent. En dat alles in 216 pagina’s! Lesch & Zaun geven helder en eerlijk aan dat er nog lacunes zijn in de kennis van de geschiedenis van het alles, dat er veel theorie is en op sommige gebieden nog weinig feit. Ook levensbeschouwing ontbreekt niet. In het laatste hoofdstuk gaan de schrijvers in op de antropische principes. Ik weet niet of Lesch & Zaun gelovig zijn, maar ze refereren nogal eens aan een Schepper in het begin. Hun boekje is in elk geval religievriendelijk. Polemiseren zoals Dawkins doet, doen zij nergens. Verwondering, dat is het sleutelwoord van het boek. Niet alleen spat op iedere pagina de verwondering over ons heelal van de pagina’s, maar het boekje zelf wekt ook verwondering, namelijk hoe alles met elkaar samenhangt. Wie niet bang is om iets te leren, kan ik dit boekje van harte aanbevelen.
Al mijn blogbezoekers wens ik hierbij een heel voorspoedig 2010.
De oliebollen zijn weer op, de champagnefles is leeg, en ik ben weer redelijk uitgeslapen. Ik heb het de afgelopen twee weken even erg rustig aangedaan. Dat mocht ook wel even na een behoorlijk hectische decembermaand. Ik werd een paar dagen na het symposium behoorlijk grieperig, en vond dat een voldoende sterk signaal om tot vandaag echt rustig aan te doen. Vandaar dat ik ook geen blogbijdragen heb geplaatst (daarnaast was er niet zo veel nieuws te melden). Vanaf vandaag ben ik weer gewoon aan het werk.
Opnieuw vond ik vanochtend op internet een korte, maar zeer positieve bespreking van mijn boek God én Darwin. Zie hier: http://rond1900.nl/?p=10251.
Oké, het symposium is gewoon vol. We hebben meer dan 200 aanmeldingen ontvangen en de aanmeldingen komen nog altijd binnen (hoewel men zich officieel al vóór 10 december aangemeld moest hebben). We zullen maandag definitief de balans opmaken.
Het belooft een zeer boeiende dag te worden. Emeritus bisschop Muskens had ook interesse voor het onderwerp en heeft zich aangemeld*, evenals een aantal journalisten en – opvallend - ook een aantal middelbare VWO-scholieren. We kregen op de laatste dag zelfs het verzoek van een leraar om met zijn hele klas (zo’n 30 leerlingen) bij het symposium aanwezig te zijn (wat we dus helaas moesten weigeren). Dit, omdat het onderwerp past bij het VWO-eindexamen filosofie (dat als onderwerp “rede en religie” heeft). Ongelooflijk, het onderwerp leeft dus echt. Eveneens opvallend is het gebrek aan theologische interesse (er heeft zich geen enkele hoogleraar of docent van een faculteit theologie en religiewetenschappen aangemeld, hoewel mij dat niet erg verbaast) en de enorme interesse onder bèta’s. Zo op het eerste gezicht lijken de meeste aanmeldingen te komen van mensen met bèta-achtergrond. Het mag zo zijn dat onderzoek heeft uitgewezen dat veel bèta’s atheïst zijn, maar interesse in levensbeschouwelijke zaken kan hen zeker niet ontzegd worden!
Vrijwel alles is nu geregeld. Bij de borrel zal overigens ook een boekentafel aanwezig zijn.
Overigens, voor wie dinsdag in Nijmegen is, ik houd in het kader van de actualiteitencolleges van het Soeterbeeck Programma en Vox een openbaar en gratis lunchcollege over de “oogst” van het Darwinjaar 2009.
Voor meer info over het actualiteitencollege, zie hier: http://www.ru.nl/soeterbeeckprogramma/activiteiten/overzicht_op_datum/
debatten/2009/actualiteitencollege_0/.
---
* = Noot, 15/12/2009: Bisschop Muskens heeft zich vanwege de dreigende sneeuwval morgen afgemeld.
Het is momenteel even ongelooflijk druk met allerlei lezingen, dus ik heb niet al te veel tijd om mijn weblog te updaten. Ik hoop binnen kort een stukje te kunnen schrijven over mijn gesprek met Kluun vorige week, maar daarover later meer. Ik wilde hier even een kleine update geven van de voorbereidingen voor ons symposium volgende week woensdag.
Het lijkt namelijk nu al een groot succes te worden. Er kunnen 200 mensen in de zaal, en zoals het er nu naar uitziet, zal dat aantal ruim gehaald worden. Het ziet er zelfs naar uit dat we belangstellenden zullen moeten teleurstellen. (We hebben geprobeerd om een grotere zaal te regelen, maar tevergeefs.)
We hoorden van sommige media dat Nederland “evolutie-moe” zou zijn. Nou, daar hebben wij nog niets van kunnen merken. Of komt het omdat er dit jaar nog geen enkel professioneel academisch symposium is georganiseerd dat de relatie tussen evolutietheorie en theologie zo aan de orde stelt zoals wij dat volgende week doen? In ieder geval: wil je nog meedoen, meld je dan snel aan, want vol is echt vol.
Even geen science & religion, maar iets luchtigers. De Muppets, wie houdt hier nou niet van?
In Gr.-Brittanië zijn de atheïsten een nieuwe campagne begonnen, die ervoor moet zorgen dat mensen hun kinderen niet meer aanduiden met hun geloof. Ja, dat klinkt vreemd en onbegrijpelijk. En dat klopt: ik snap de ophef gewoon niet. Vandaag staat er een stuk in The Guardian over de campagne (HIER). Daarin wordt Richard Dawkins geciteerd:
As Richard Dawkins states, "Nobody would seriously describe a tiny child as a 'Marxist child' or an 'Anarchist child' or a 'Post-modernist child'. Yet children are routinely labelled with the religion of their parents. We need to encourage people to think carefully before labelling any child too young to know their own opinions, and our adverts will help to do that."
Heeft iemand het in Nederland over “mijn gereformeerde dochtertje Hanna” of “mijn moslimzoon Mohammed”? Wat een flauwekul. Ik heb ook nog nooit een Engelsman zijn zoon “my Christian boy” of zo horen noemen. Maar misschien dat iemand mij kan uitleggen wat hier aan de hand is?
Overigens heeft dezelfde Guardian ook een stuk met een heel ander geluid: http://www.guardian.co.uk/commentisfree/belief/2009/nov/19/atheist-billboards-faith-schools.
Toevoeging, 18.55 uur: Ik had nog niet gezien dat ook René Fransen vandaag uitgebreid op dit artikel ingaat. Zie dus ook zijn blog: http://www.sterrenstof.info/?p=863#more-863.
Deze maand heeft de New Scientist een ongelooflijk leuk item. Geneticus Steve Jones heeft Darwins Origin of Species samengevat en geüpdate:
This month marks the 150th anniversary of the most influential piece of popular science writing ever published. A few years ago, New Scientist listed reading On The Origin of Species as one of the 100 things to do before you die. To do so is to experience the extraordinary sensation of having a scientific genius enter your mind to guide you through his most important theory. Now we have asked the geneticist, evolutionary thinker and author Steve Jones to summarise and update the book for the 21st century - and, we hope, to inspire readers to experience Darwin's astounding, world-changing writing first-hand.
Jones gaat Darwins hoofdwerk hoofdstuk voor hoofdstuk na. Erg leuk om zo snel door een toch tamelijk taai (want negentiende-eeuws) boek te vliegen, hoewel veel biologen dit soort kranten-samenvattinkjes natuurlijk te simplistisch vinden.
Lees het allemaal hier: http://www.newscientist.com/article/mg20427342.300-darwins-masterpiece-revisited.html.
De echte site is hier te vinden: http://www.newscientist.com/special/on-the-origin-of-species-revisited.
Vandaag zijn de persberichten en de fysieke flyers (er is een download-versie, zie beneden) de deur uitgegaan naar allerlei kranten en tijdschriften. Het persbericht luidt:
Symposium van het Heyendaal Programma over geloof en evolutie
God of Darwin? God én Darwin!
Sluiten God en Darwin elkaar uit? Moet je kiezen tussen religieus geloof en de evolutietheorie? In het Darwinjaar 2009 hebben al velen de onverzoenlijkheid tussen geloof en evolutie verdedigd. Maar liggen de zaken werkelijk zo simpel? Die vragen staan centraal op het symposium God én Darwin! Evolutiebiologie en scheppingstheologie in evolutie, op 16 december aanstaande in Nijmegen.
Tijdens dit symposium, georganiseerd door het Heyendaal Program on Theology and Science van de Radboud Universiteit Nijmegen, zal een aantal experts vanuit verschillende academische disciplines laten zien dat de zaken heel wat genuanceerder liggen dan vaak wordt voorgesteld. Wie meent dat geloof en evolutie elkaar uitsluiten doet onrecht aan zowel het wetenschappelijke karakter van de evolutietheorie als aan de complexiteit van het theologische spreken en denken over schepping.
Sprekers tijdens dit symposium zijn bioloog Gert Flik, filosoof Chris Buskes, oud-testamentica Ellen van Wolde en theologen Taede Smedes en Palmyre Oomen.
De flyer met alle informatie en het programma zijn bijgesloten.
-----------------------------------------------------------------------------
Noot voor de redactie (niet voor publicatie): Voor meer informatie kunt u contact opnemen met
Palmyre Oomen (tel. 024 3611560; e-mail: p.oomen@[nospam]rs.ru.nl )of
Taede Smedes (tel. 024 3615526; e-mail: t.smedes@[nospam]rs.ru.nl).
Het lijkt erop dat de media toch behoorlijk geïnteresseerd zijn in het symposium. We hebben al een heel aantal aanmeldingen binnen, en ook de eerste journalisten hebben zich al aangemeld. En dat, terwijl de fysieke flyer nog niet eens verstuurd was!
Overigens is sinds vandaag ook de (stijlvol ontworpen) flyer online beschikbaar. DOWNLOAD HIER DE FLYER (PDF, 2 MB).
Heerlijk fel – zoals ik verwacht had. Ik kan de recensie op mijn boek God én Darwin, die vandaag in het Reformatorisch Dagblad staat niet anders bestempelen. De schrijver – Gijsbert van den Brink vermoed ik(*) – veegt op eigen wijze de vloer aan met het boek. Doet me deugd dat het zo serieus behandeld wordt, want ik had eerlijk gezegd al verwacht dat het Refdag mijn boek zover doorgeslagen zou vinden, dat ze het een bespreking niet eens waard achtten. Zo word ik dus verrast. Met name de conclusie vind ik schitterend:
”God én Darwin” maakt duidelijk hoe verstrekkend de gevolgen zijn als de evolutietheorie zijn intrede doet in de theologie. De geruststelling dat „evolutie een verrijking voor het geloof is en dat geloof geen enkel principieel probleem heeft met evolutie”, geldt slechts voor hen die de God van het voorgeslacht inruilen voor de god van de moderne theologie.
Precies! Beter had ik het niet kunnen zeggen!
Lees de recensie HIER.
Met hartelijke dank aan Louwrens voor de tip!
(*) = zie de opmerking van Albert van Rees onder de commentaren.
Ik maak van deze gelegenheid gebruik om alvast wat reclame te maken voor een symposium dat ik samen met prof.dr. Palmyre Oomen organiseer op woensdag 16 december a.s. Hieronder volgt de tekst zoals die ook op de te verschijnen flyer zal komen te staan staat:
DOWNLOAD HIER DE FLYER (PDF, 2 MB)
SYMPOSIUM woensdag 16 december 2009
Radboud Universiteit Nijmegen
Heyendaal Program on Theology and Science
2009 is het Darwinjaar. Niet alleen is in februari de 200ste geboortedag van Charles Darwin gevierd, maar tevens in november het 150-jarig bestaan van Darwins Origin of Species. Allereerst is zo 2009 een feestje voor wetenschappers. Maar ook is duidelijk geworden dat de evolutietheorie resoneert met allerlei levensbeschouwelijke vragen en zo een bron van conflict kan zijn. Zowel creationisten als atheïsten beschouwen de evolutietheorie als onverzoenbaar met religieus geloof en menen dat een keuze gemaakt moet worden: of God of Darwin. Wat in dergelijke debatten over evolutie en geloof vaak ontbreekt, is nuance.
In dit symposium, georganiseerd door het Heyendaal Program on Theology and Science, wordt aan het eind van het Darwinjaar geprobeerd om vanuit verschillende academische disciplines die nuance juist wel aan bod te laten komen. Experts uit de biologie, filosofie en de theologie reflecteren over de inhoud en reikwijdte van de evolutietheorie in de biologie en andere wetenschappen; over scheppingsmotieven in het Oude Testament; en over hoe de evolutietheorie zich verhoudt tot theologische reflectie over God, mens en wereld.
Bioloog Gert Flik laat zien wat de evolutietheorie vandaag de dag behelst: wat is er sinds Darwin aan inzichten bijgekomen en wat zijn de uitdagingen waar biologen vandaag voor staan? Wetenschapsfilosoof Chris Buskes gaat vervolgens in op de kwestie hoe de evolutietheorie ook het denken over cultuur en religie beïnvloedt. Oud-testamentica Ellen van Wolde betoogt dat een focus op Genesis 1 als enig scheppingsverhaal te smal is en geen recht doet aan de variëteit aan manieren waarop in het Oude Testament over schepping gedacht wordt. Godsdienstfilosoof en theoloog Taede Smedes toont aan dat sinds de jaren 1960 over geloof en wetenschap in Nederland veelal is gedacht in termen van een “constitutief verschil” en laat zien hoe dit productief kan zijn ten aanzien van het denken over geloof en evolutie. Theologe en biologe Palmyre Oomen bespreekt hoe de evolutietheorie het christelijk denken over de relatie tussen God en de wereld uitdaagt én kan verrijken.
Programma
09.30 uur Ontvangst en koffie
10.00 uur Inleiding
10.15 uur Prof. dr. Gert Flik
RU, Faculteit Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica
Evolutie voor en na Darwin
11.15 uur Dr. Chris Buskes
RU, Faculteit Filosofie
Darwins erfenis: Evolutie van cultuur en religie
12.15 uur Lunch
13.30 uur Prof. dr. Ellen van Wolde
RU, Faculteiten Religiewetenschappen en Theologie
Het ene scheppingsverhaal is het andere niet
14.30 uur Theepauze
15.00 uur Dr. Taede Smedes
RU, Faculteiten Religiewetenschappen en Theologie
Denken over dansen: Het constitutieve verschil tussen geloof en wetenschap
16.00 uur Prof. dr. Palmyre Oomen
RU, Faculteiten Religiewetenschappen en Theologie
Evolutie en de vraag naar God
17.00 uur Afsluiting en borrel
Bij alle lezingen is een kwartier discussie inbegrepen.
Het symposium wordt georganiseerd door:
het Heyendaal Program on Theology and Science
Faculteit Theologie, Radboud Universiteit Nijmegen.
Plaats: Erasmusgebouw (Refter, zijzaal), Erasmusplein 1, 6525 HT, Nijmegen. Voor een plattegrond van de campus, zie: http://www.ru.nl/contact/plattegronden/.
Aanmelding
Deelname kost € 5,-, te voldoen bij binnenkomst. In de prijs is een lunch inbegrepen. Medewerkers van de Radboud Universiteit en studenten nemen gratis deel.
Aanmelden voor 10 december 2009, bij Rob Veerman (e-mail: rhveerman@[NOSPAM]gmail.com).
Informatie
Heyendaal Program on Theology and Science:
Taede Smedes (tel. 024 3615526; e-mail: t.smedes@[NOSPAM]rs.ru.nl)
Palmyre Oomen (tel. 024 3611560; e-mail: p.oomen@[NOSPAM]rs.ru.nl)
N.B. het Erasmusgebouw is de hoogste toren van de campus en ligt op op zo’n 5-7 minuten loopafstand van treinstation Nijmegen Heyendaal.
T.z.t. zal er een PDF-file van de officiële flyer komen. De link daarvan zal ik uiteraard hier plaatsen.
Wie heeft in de jaren ‘80 en daarna niet aan de buis gekluisterd gezeten met de science fiction serie “V”? Over de buitenaardse invasie van hagedisachtigen (heb je ooit een alien zo sensueel een muis zien oppeuzelen als Jane Badler?). En nu is de serie terug, in een nieuw jasje. Ik had er al over gelezen, maar de eerste aflevering schijnt nu daadwerkelijk afgelopen week in de VS te zijn uitgezonden. Lees er HIER iets over, een zeer positieve review. Nu maar hopen dat de serie gauw ook in Nederland te zien zal zijn. Ik kan bijna niet wachten…
Overigens is het boek van de serie – die verderborduurt op de serie uit de jaren ‘80 – HIER verkrijgbaar.
Zie overigens ook hier: http://en.wikipedia.org/wiki/V_%282009_TV_series%29.
En bekijk de trailers hier:
Gisteren stond in The New York Times een groot artikel over de opmars van creationisme in moslimlanden. In dat artikel wordt wel gemeld dat het jonge-aarde creationisme, dat het creationisme onder christelijke fundamentalisten kenmerkt, onder moslims vrijwel afwezig is. En ook in dit artikel wordt de link gelegd tussen creationisme en toenemende educatie: “The debate over evolution is only now gaining prominence in many Islamic countries as education improves and more students are exposed to the ideas of modern biology.”
Ook wordt in dat artikel melding gemaakt van een studie, gefinancierd door de National Science Foundation die het creationisme in een aantal moslimlanden gaat onderzoeken. De onderzoekers doen een opmerkelijke voorspelling, namelijk dat het verzet onder moslims tegen de evolutietheorie vooral in Europa veel harder zal zijn dan in moslimlanden zelf. Dit komt vanwege de moeilijkheden die moslims ondervinden om in bepaalde landen, zoals Engeland en Duitsland, te integreren. Moeilijke integratie lijkt dus te correlleren met een hogere aanhang van creationisme, zo is de voorspelling. Boeiende materie!
Ik schreef al eerder over de recente berichtgeving omtrent moslimcreationisme. Het is dus echt een item dat langzaam een issue aan het worden is.
Vorige week maandag (26 oktober) heeft de Leeuwarder Courant een vergelijking tussen mijn boek en de positie van Peter Borger beschreven. Het artikel staat niet op de site van het LC, maar het LC gaf gelukkig toestemming om het artikel op mijn weblog beschikbaar te stellen. Het artikel kan dus HIER (pdf) gedownload worden.
Ik heb het boekje van Kluun ondertussen gelezen, en ik vind het werkelijk een erg leuk werkje. Je moet het niet al te serieus nemen, Kluun doet dat zelf ook niet. De titel is eerder provocerend bedoeld dan serieus. Toch heeft Kluun wel een punt, denk ik, als hij stelt dat gelovigen de laatste jaren in de media voortdurend in de hoek van verdediging worden gedrukt. In de jaren ’60 was atheïst zijn net zo not done als homo zijn; vandaag de dag lijkt het allemaal eerder omgekeerd en zijn gelovigen de pineut. En dat zie je vooral terug in de media.
Geloof wordt in de media tot karikatuur gemaakt. Alleen radicale uitingen van geloof – moslims die uitspraken doen die de Nederlandse vooroordelen over moslims bevestigen, creationisten die folders verspreiden en daarmee de Nederlandse vooroordelen over de achterlijkheid van christelijke fundamentalisten bevestigen – halen de media, want alleen die zijn interessant. Gelovigen zijn eigenlijk onnozelaars of irrationeel, zo lijkt de algemene opinie, net als vegetariërs: in een restaurant hoef je nooit uit te leggen waarom je vlees eet, wel waarom je vegetariër bent. Net zo is het met geloof.
Ook op mijn weblog kom je dergelijke ideeën soms tegen. Zo stelde Bart Klink onlangs in een reactie op mijn weblog: “Wat Stenger, Dawkins c.s. beargumenteren, is dat het bestaan van een theïstische God in het licht van de huidige wetenschappelijke onwaarschijnlijk is, een weerlegde hypothese is. Een wetenschapper die daar dan toch in blijft geloven kun je daarom irrationeel noemen.” Klink zelf lijkt de stelling van Stenger, Dawkins c.s., te onderschrijven. De gelovige, en met name de gelovige wetenschapper, is eigenlijk irrationeel. En daarmee ook immoreel? Natuurlijk! Bart mag dan stellen dat Dawkins en Stenger expliciet zeggen dat gelovige wetenschappers immoreel zijn, de suggestie van immoraliteit is er immers wel degelijk (met name omdat Dawkins en Sam Harris religie als bron van de meeste ellende in de wereld zien), zodat ze het niet hoeven te expliciteren. Maar dit even terzijde.
Terug naar het boekje. Wie Kluuns boekje gelezen heeft, en ik kan dat zeker aanbevelen, zal de uitzending van Pauw & Witteman herkennen als een bevestiging van het punt dat Kluun maakt. Maar dat maakt niet dat atheïsme een dictatuur geworden is. Kluun zelf is in het boekje erg relativerend over zowel atheïsme als spiritualiteit en religieus geloof. Hij zet karikaturale gelovigen net zo te kakken als Dawkins en spirituele zwevers. Kluun ziet zichzelf als ietsist die dus neigt naar de overtuiging dat er “iets” is (in tegenstelling tot een “nietsist” – ook een uitvinding van Plasterk – die ertoe neigt te zeggen dat er “niets” is). Dat is een gezonde vorm van agnosticisme. Kluun ziet die gezonde erkenning van onwetendheid terug bij veel wetenschappers – atheïst óf gelovig – en rationele gelovigen: de vraag of er meer is en of er een leven na de dood is, is door mensen niet op te lossen en wetenschappelijk kun je er al helemaal niets over zeggen. De vraag naar het mysterie van de werkelijkheid is een open plek waar mensen uiteindelijk zwijgend samen staan.
Toch deelt Kluun ook wel serieuze prikjes uit. Misschien zijn de mensen die met dédain over religie spreken de echte irrationele lieden, lijkt Kluun met zijn boekje te willen suggereren. Vandaar wellicht ook de felle reacties van Jeroen Pauw in de uitzending, want Kluun raakt daarmee een gevoelige plek.
Een lezenswaardig en tot nadenken stemmend boekje dus. Een aanrader.
P.s. ik ben al door meerdere mensen aangesproken over het dankwoord. Daarin bedankt Kluun namelijk ene “Tade Smedes”, en ik vermoed dat hij daarmee mij bedoelt. Ik heb – voor zover ik weet – geen contact met Kluun gehad. Misschien is ook Kluun een bezoeker van mijn blog? Misschien dat dan in een volgende druk van het boekje mijn naam correct gespeld kan worden, please?
Eigenlijk moet ik er helemaal niet over schrijven. Hoe meer aandacht je aan dit soort idioterie geeft, hoe belangrijker het lijkt. Wel gepast met Halloween, die griezelige creationisten die met hun argumentatieve kettingzagen allerlei valse dilemma’s creëren. Maar laat je niet bang maken. Lees het en lach er maar om:
http://www.refdag.nl/artikel/1442331/Stellingen+uitgelegd+in+
twaalf+talen.html.
Meer ga ik er nu niet over zeggen.
Gisteravond was Pauw & Witteman voor tv. In de aankondiging werd al opgemerkt dat Kluun zich tegen atheïsme zou verzetten. Nou, dat wekte mijn nieuwsgierigheid, want ik had Kluun eerder bij de atheïsten dan bij de spirituelen gezocht (maar dat blijkt dus een fout vooroordeel). Ik zal morgen proberen zijn boekje te bemachtigen, want dat interesseert me wel.
Zojuist heb ik op internet het filmpje gezien. Er is een enorme mediarel ontstaan rond de uitzending. Een storm in een glas water wat mij betreft, want de vragen van Pauw moet je sowieso niet zo serieus nemen (of laat ik het anders zeggen: hij stelt zijn vragen altijd met een bepaald toontje, dat ik hem niet serieus kan nemen). Maar toch een relletje. Kijk en oordeel zelf (ongeveer 18 minuten):
HIER is meer te vinden over de uitzending, inclusief links naar de nieuwsberichten.
Overigens vond ik het wel aardig dat Frits Wester, een zelfverklaard “twijfelaar” de steen in de vijver gooide omdat hij de vraag van Pauw insinuerend vond. En inderdaad, daar zat wel iets in. Pauw vindt geloof overduidelijk “hocus pocus”, maar het is journalistiek niet zo sterk als je dat in iedere vraag of opmerking duidelijk laat merken. Het was een beetje de Jeroen-Pauw-show. En in dat opzicht had Wester wel een punt.
Een ander interessant punt is wat Kluun aan het begin opmerkt: de harde atheïsten zijn verreweg in de minderheid, maar bezetten wel cruciale plekken, zodat gelovigen in/door de media altijd in het offensief worden gedrongen. Een eigenaardige situatie inderdaad. Pleit ik ervoor om gelovigen nooit te bevragen? No way, ook gelovigen mogen gevraagd worden zich te verantwoorden in het publieke debat. Het gaat echter wel om de manier waarop. Wester wijst er terecht op dat Pauw geen enkel respect kan opbrengen voor geloof en dat duidelijk laat merken. Dan heb je geen eerlijke discussie; de gelovige is per definitie de underdog, omdat Pauw als gespreksleider altijd bij voorbaat het overwicht (en het laatste woord!) heeft. Pauw had zich dus bescheidener moeten opstellen, juist door de rol die hij als interviewer vervult. Er heerste geen herrschaftsfreie Kommunikation, om Habermas even aan te halen en daar stoorden drie van de vier gasten zich duidelijk – en terecht – aan.
De Boston Globe had afgelopen zondag een lang artikel over creationisme in moslimlanden. Was creationisme onder moslims een aantal jaren geleden nog helemaal geen issue, nu wordt het steeds duidelijker dat creationisme onder moslims aan een opmars bezig is. Het Boston Globe artikel inventariseert een en ander. Voor commentator Salman Hameed is het duidelijk: “The next major battle over evolution is likely to take place in the Muslim world”.
Een aantal opvallende zaken:
Lees verder hier:
Science and Religion Today (een artikel van Salman Hameed, die ook in het Boston Globe-artikel geciteerd wordt; zijn inschatting van de zaken verschilt van die van Taner Edis).
Het is waarlijk ongelooflijk – ik had de moed al bijna volledig opgegeven, en plotseling, als een blikseminslag, komt dan toch nog de oplossing. Enkele dagen geleden schreef ik een prijsvraag uit om erachter te komen wie de componist was van een bepaald muziekstuk dat ik al jaren zoek.
En gisteren kreeg ik plotseling de oplossing.
Het muziekstuk heet On the Future of Aviation en is afkomstig van Jerry Goodman, een jazz-fusion muzikant. Het nummer staat op het gelijknamige album dat in 1985 uitkwam, en nu nieuw voor rond de 45 Euro te koop is, maar voor een prikje via Ebay. Ik heb het album al in bestelling…
De prachtige videoclip – die ik me ook nog herinner uit de begindagen van de commerciële omroep, toen sommige commerciëlen alleen nog ‘s avonds uitzondden, en er overdag landschapsfilmpjes met ondersteunende muziek vertoond werden – staat op Youtube:
Het gesigneerde exemplaar van mijn boek gaat daarmee naar Wim Hiemstra uit Leeuwarden. Ik moet hem nog eens vragen hoe hij erachter is gekomen, want aan de reacties op Youtube te lezen, zijn er talloze mensen die net als ik 15-20 jaar gezocht hebben om de haunting melodie van dit nummer te pakken te krijgen… Gefeliciteerd Wim en ongelooflijk bedankt!
Onlangs kwam ik een paar cassettebandjes tegen. Vroeger – zo’n tien tot vijftien jaar geleden – nam ik veel van de Tros CD-Show op (donderdagavonds tussen negen en elf). Fantastisch radioprogramma zoals die niet meer bestaan. Maar natuurlijk nam ik dan de afkondiging niet op.
En zo komt het dat ik al jaren op zoek ben naar een nummer dat ik recentelijk op een van de cassettebandjes (her)ontdekte. Ik heb er een MP3-file van gemaakt (net iets minder dan 6 MB). Aangezien ik niet de juiste kabeltjes kon vinden, is de file mono (het origineel is in stereo).
De geluidskwaliteit is niet fantastisch, het is een opname van een bandje, maar ik hoop dat iemand mij kan vertellen (a) welk nummer dit is en van welke groep, en (b) waar ik dit nummer of de betreffende CD kan bemachtigen.
Wie mij als eerste antwoord op deze twee vragen kan geven, stuur ik een gesigneerd exemplaar van God én Darwin toe (dus wel graag even je e-mail vermelden).
Je kunt de MP3-file HIER downloaden.
Aanvulling, 17/10/2009: Het raadsel is opgelost! Zie HIER.
Gisteren stond in het Nederlands Dagblad een recensie van mijn boek God én Darwin van de hand van René Fransen. Het is een recensie waar ik zeer mee in mijn nopjes ben. Waar René over mijn vorige boek (God en de menselijke maat uit 2006) nogal kritisch was, is hij over dit boek positief met de kanttekening dat er veel in dit boek staat waarmee hij persoonlijk niet uit de voeten kan. “Maar met die kanttekening geeft Smedes volgens mij een visie op God en diens relatie met de schepping die tot nadenken stemt en waarmee ook orthodoxe gelovigen aan de slag kunnen.”
De recensie staat helaas niet online op de website van het ND. Ik heb een PDF van de recensie gemaakt die HIER gedownload kan worden.
Wat mij opvalt is dat er tot nu toe nog geen enkele echt negatieve recensie van mijn boek is geweest. Toch hebben grote kranten als NRC Handelsblad, De Volkskrant of Trouw het boek tot nu toe geheel onbesproken gelaten. Jammer, ik was ook wel nieuwsgierig naar hun mening…
Ronduit indrukwekkend en ontroerend, dat was vanmiddag de reeds veelbesproken oratie van professor Ellen van Wolde, Terug naar het begin. Is het revolutionair wat zij in haar oratie vaststelt? Ik was in mijn vorige blog terughoudend en dacht dat het wel wat zou meevallen. Ondertussen, en na wat gepraat te hebben met wat collega’s, ben ik tot de overtuiging gekomen dat haar oratie – mits de houdbaarheid van de centrale these na onderzoek van peers overeind blijft – de potentie heeft om de christelijke scheppingsleer radicaal te veranderen. Als haar ideeën door andere exegeten worden onderschreven en gecorroboreerd, dan kunnen systematisch theologen en godsdienstfilosofen er niet langer omheen dat inderdaad een paradigmawisseling ophanden is. Want gaandeweg haar oratie begon het me te dagen wat de reikwijdte van haar interpretatie is.
Laat me beginnen met één misverstand uit de weg te helpen: Van Wolde ontkent niet dat God schepper is. Ze stelt wel dat eeuwenlang de Genesistekst wellicht is miskend en verkeerd gelezen. Ik ga niet op details in, die zijn in haar oratie terug te vinden. (Ik citeer in wat volgt de handelseditie, verschenen bij de Valkhof Pers.) Waar gaat het in de Genesis-tekst om? Augustinus zat er in elk geval naast, want Genesis 1:1 kan het best gelezen worden als: “In het begin waarop/toen God de hemel en de aarde schiep,…”, waarbij duidelijk wordt dat
het hier niet gaat om een absoluut begin in de tijd, maar om het beginpunt van het handelen van God dat hier [in Genesis 1:1] gemarkeerd wordt. Wij kunnen dus niet (meer) spreken over de oeractie (actio prima) of de eerste handeling die God ooit verricht zou hebben, want op grond van deze zin kan niet worden uitgesloten dat er voorheen ook nog andere zaken zijn gebeurd of dat God andere handelingen heeft verricht. Voor alle duidelijkheid, ik zeg niet dat dit het geval is, ik zeg alleen dat de tekst zoals die hier staat niet over een absoluut begin in de tijd spreekt, maar alleeen spreekt over een specifiek begin van een handeling van God. Het gaat hier niet over scheppen aan het begin, maar over het begin van het scheppen. (7)
Uit Genesis laat zich dus geen creatio ex nihilo aflezen. Het zegt niets over hoe de wereld tot stand is gekomen. De wereld was er al – in een vorm die God vervolgens begon te ordenen door te scheiden. De tekst gaat niet over het begin van alles, maar over het begin van Gods handelen met de wereld; er wordt in de tekst verondersteld dat er al iets is, een entiteit waarvan in de loop van de Genesis-tekst wordt beschreven hoe God die ordent door scheiding aan te brengen. Of in Van Woldes eigen woorden: “Dus deze tekst vertelt niet over een creatio prima, een eerste schepping, niet over een creatio ex nihilo, over een schepping uit niets, en zelfs niet over een schepping uit chaos” (30). De tekst werkt met concepten waarvoor wij geen alternatieven hebben.
Vervolgens gaat Van Wolde genuanceerd na hoe het werkwoord bara wordt gebruikt in de Genesis-tekst. Opnieuw, de details zijn terug te vinden in de oratie. Waar het om gaat is dat God weliswaar schept (hiervoor, stelt Van Wolde, wordt het werkwoord asa – “maken” – gebruikt), maar dat God vooral schept door te scheiden. Haar interpretatie van het gebruik van bara is niet minder dan verhelderend, omdat ook moeilijk interpreteerbare teksten plotseling veel helderder worden.
Een indrukwekkend voorbeeld is Genesis 1:26 en 27, de schepping van de mens. Opnieuw, ik ga niet op details in; de oratie is beknopt genoeg om zelf ter harte te nemen. Haar vertaling van de tekst, die ongelooflijk zinnig is, luidt: “God scheidde de mens, die (in) zijn beeld is, van zichzelf; die (in) het beeld van God is, scheidde hij van zichzelf; hij scheidde hen in mannelijk en vrouwelijk” (18). Met andere woorden: God maakt (asa) in zichzelf (“in zijn beeld”) de mens, die vervolgens van God gescheiden wordt (bara), een afzonderlijke entiteit wordt, en bovendien in mannelijk en vrouwelijk onderscheiden wordt. Hiermee komt de hele theologische antropologie van “beeld Gods”-interpretaties onder druk te staan. Schitterend!
Wie de oratie helemaal gelezen heeft, weet nu exact wat de kosmologie is die in het Oude Testament wordt verondersteld. Het is een kosmologie die vreemd is aan creationisme of aan gespeculeer over raakvlakken tussen big bang theorie en creatio ex nihilo. Het is een kosmologie die feitelijk volledig vreemd is aan onze huidige cultuur, mede omdat duizenden jaren lang de tekst wellicht helemaal verkeerd begrepen is. Het is een kosmologie die in dialoog is met de “heidense” kosmologieën die destijds in omloop waren. Er is geen monotheïsme, en al helemaal geen filosofisch theïsme. God is in het Oude Testament de oppergod van een huishouding van andere, lagere goden. Niets meer, en niets minder. Zoals Van Wolde zei (maar ik heb het nog niet terug kunnen vinden in de tekst, die afwijkt van haar af en toe improviserende redevoering): wat veel mensen niet beseffen is dat er in het Oude Testament duidelijk sprake is van een ontwikkeling van een geloof in een hemelse godenhuishouding naar een meer monotheïstische cultus.
Het is een knap verhaal, dat hout snijdt. Lees de oratie – je kunt hem gratis HIER gratis downloaden (als PDF). Helaas is de handelseditie afwijkend van de PDF gepagineerd. De PDF bevat bovendien het dankwoord, dat in de handelseditie ontbreekt.
Aanvulling, 10/10/2009, 15.15: Ik zie zojuist dat Van Woldes stelling ook internationaal de pers heeft gehaald. Zie HIER voor een artikel in het Britse dagblad de Telegraph.
Prachtig, die ophef rond Ellen van Wolde. Normale gelovigen en collega-theologen snappen eigenlijk niet waarom Van Woldes oratie plotseling zo’n nieuws is. Wat zij vanmiddag zal zeggen, is eigenlijk al lang bekend. Klopt. Reeds de kerkvaders uit de eerste eeuwen van het christelijk geloof wisten dat de creatio ex nihilo niet in het Oude Testament te vinden was. De ruchtbaarheid in de media weerspiegelt niet zozeer de radicaliteit van Van Woldes interpretatie, maar meer de onwetendheid van journalisten, veel atheïsten én creationisten over de huidige status quo van de theologie.
Het heeft haar klaarblijkelijk zelf ook verbaasd, al die ophef. Toen ik haar gisteren een mailtje stuurde om haar te feliciteren met zo’n ophef – ik vind het echt leuk dat de theologie weer eens zo het nieuws haalt – mailde ze vrij vlot terug dat ze bedolven werd onder alle media-aandacht. Ook verbaasde ze zich over de vrijmoedigheid waarmee journalisten haar interpretatie uitsmeren over de hele Bijbel en eruit concluderen dat God als schepper niet bestaat. “Maar ja, wel leuk, en leerzaam”, schreef ze ten slotte.
Ik durf me niet al te stellig uit te laten over wat Van Wolde nu precies stelt. Ik wil eerst haar oratie aanhoren en lezen. Krantenberichten zijn altijd interpretaties door journalisten die vaak geen tijd of kennis hebben om goed te luisteren, en moeten dus altijd met de uiterste voorzichtigheid worden benaderd. (Dit is overigens geen kritiek op de journalistiek – ik ben zelf een tijdje journalist geweest en draag het vak een warm hart toe – maar wel een relativering ervan.) Als Van Wolde werkelijk stelt dat het woordje “scheppen” uit de Bijbel vervangen moet worden door “scheiden”, dan zou ik daar moeite mee hebben. Zoals vandaag rabbijn Evers van het Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap (NIK) in een persbericht naar buiten heeft gebracht, is in de joodse traditie het woordje “scheppen” eeuwenlang gelezen in de betekenis van “scheiden”, een lezing die beïnvloed is door de mystieke joodse stroming van de Kabbalah.
Hooguit moeten predikanten en schrijvers in het vervolg goed uitleggen wat dat woordje “scheppen” nu betekent. Het betekent in elk geval niet dat God iets “maakte”, “produceerde” op de manier waarop wij denken over een kunstenaar die een kunstwerk “schept”. Het Hebreeuwse werkwoord bara wordt alleen gebruikt als het over Gods activiteit gaat, en dit is al een indicatie dat dit woordje een unieke betekenis heeft waarvoor eigenlijk geen equivalent in onze alledaagse omgangstaal bestaat. In het Nederlands Dagblad zei de vrijgemaakte oud-testamenticus Gert Kwakkel: “Als je de betekenis van het werkwoord in heel het Oude Testament bekijkt, zie je dat het een synoniem is van 'maken' of 'vormen'.” Dit is dus volstrekte flauwekul. Bara hééft geen synoniem, juist omdat het alleen op God wordt toegepast. Het woord is strikt gesproken onvertaalbaar; “scheppen” is een verlegenheidsoplossing omdat we niet weten hoe we bara anders moeten vertalen.
Van Wolde heeft nu opnieuw onder de aandacht weten te brengen dat in de Bijbel gesproken wordt over God die ordent door de dingen een plaats te wijzen en door ze van elkaar te scheiden. Hij doet dat bovendien met woorden – dat taalgebruik een activiteit is waarmee je de werkelijkheid echt verandert, was reeds bij de bijbelschrijvers bekend lang voordat Austin halverwege de twintigste eeuw met zijn taaldadentheorie aankwam, die door Wittgenstein (II) was geïnspireerd en o.a. door Searle verder is uitgewerkt. De God van het Oude Testament is veel vreemder dan veel gelovigen én ongelovigen denken, met name door de invloed van bijbelvertalingen waarin alle ambivalentie van de Hebreeuwse woorden is verdwenen.
Is wat Van Wolde zegt dan van belang voor de christelijke scheppingsleer? Ja. Op de site van het Nederlands Dagblad staat vandaag een artikel van redacteur Koen van Bekkum, dat ook van onwetendheid getuigt. Van Bekkum stelt: “Uiteindelijk gaat het in de inaugurele oratie van Van Wolde dus om niet meer dan een technische kwestie. Wel van enig belang, maar niet wezenlijk voor het geloof.” Waarom is het niet wezenlijk? Van Bekkum: “Er zijn nogal wat orthodoxe uitleggers die zeggen dat Genesis 1:1 is bedoeld als een opschrift en dus niet gaat over de schepping uit niets. Dat is een leerstuk dat meer uit de Bijbel als geheel opkomt.” Dat is dus flauwekul. Schepping uit niets – creatio ex nihilo – komt helemaal niet in de Bijbel voor. Ja, er lijkt in de Makkabeeënbrief – een “apocrief” boek dat Van Bekkum als orthodoxe protestant helemaal niet serieus mag nemen – naar gerefereerd te worden. Maar het is allemaal veel te dun. Zoals ik in mijn God en de menselijke maat (Meinema 2006) ook al heb geschreven, is creatio ex nihilo een zuiver theologische constructie, bedacht tijdens discussies met de Gnostici. Creatio ex nihilo komt in de Bijbel niet voor, of slechts in heel rudimentaire vorm, en absoluut niet in de vorm zoals die door de kerkvaders tot haast een theorie is uitgewerkt. Het is precies andersom: door de bril van de creatio ex nihilo wordt de Bijbel opnieuw gelezen. Is prima, maar er is geen serieuze theoloog die zal zeggen dat de Bijbel de creatio ex nihilo leert. Zoals de oude rabbijnen al wisten, is het scheppingsidee van het Oude Testament veel meer verwant aan ideeën van een schepping uit een oerchaos. De kerkvaders hadden hun redenen – zie ook God en de menselijke maat – om het idee van creatio ex nihilo boven dat van een schepping uit chaos te verkiezen, maar ze wisten dat ze daarmee afstand namen van een letterlijke lezing van de Bijbel.
Dus nee, in bepaald opzicht lijkt Van Woldes idee inderdaad niet al te veel water naar de zee te dragen. In ander opzicht echter wel, omdat ze wel aangeeft wat de grenzen zijn van het spreken over creatio ex nihilo: het moet niet als een theorie worden opgevat die beschrijft hoe God alles gemaakt heeft. Zo is het overigens ook nooit bedoeld (hoewel sommige gelovigen die doctrine zo wel hebben gebruikt – getuige de discussie over schepping vs. evolutie). Creatio ex nihilo wil onder woorden brengen hoe groot de afhankelijkheid – contingentie – van al wat bestaat van Gods voorzienigheid is. Dat is alles. Het zegt niet hoe God alles gemaakt heeft. Van Woldes idee relativeert dus wel heel sterk het belang van de doctrine van creatio ex nihilo. Het is een menselijke constructie, die in een bepaalde cultuur is ontstaan, uit noodzaak om helder te maken waar het christelijk geloof voor stond in relatie tot andersdenkenden. Met de creatio ex nihilo heeft het christelijk geloof bovendien sterk afstand genomen van het joodse denken, dat nooit een centrale scheppingsleer heeft gekend, maar vele vormen van scheppingsdenken. Van Woldes idee geeft aanleiding voor christelijke theologen om zich eens grondig te gaan verdiepen in die joodse interpretaties – interpretaties die overigens ook cultureel bepaald zijn, maar wel uit een andere cultuur met andere denkvormen afkomstig zijn.
Kortom: ik ben erg nieuwsgierig naar Van Woldes oratie. Zij heeft mij weer eens te meer duidelijk gemaakt dat de tekst van het Oude Testament ontzettend vreemd is aan onze hedendaagse cultuur. Het is een eigensoortige, ambivalente tekst, en we moeten iedere pretentie dat we ooit zullen weten wat de bijbelschrijvers werkelijk bedoeld hebben moeten laten varen. Dus ook Van Woldes idee zal niet het laatste woord zijn. Precies dat kenmerkt wetenschap…
Dit belooft werkelijk grandioos te worden! De beroemde Amazon Kindle is vanaf 19 oktober leverbaar voor o.a. Nederland. Er komt een speciale internationale uitvoering die met International Wireless, wat betekent dat het gebruik maakt van het alomtegenwoordige GSM-signaal. Je kunt dus gewoon boeken kopen en downloaden, ofschoon het misschien iets langer duurt dan via normaal breedband internet. Het lijkt erop dat je geen kosten betaalt voor het downloaden, dit in tegenstelling tot downloaden met bijvoorbeeld je mobiele telefoon. Ook werkt de Kindle blijkbaar onafhankelijk van je GSM-abonnement; je hoeft dus geen GSM-abonnement te hebben om van de Kindle gebruik te kunnen maken.
Ik denk er heel hard over om dit apparaat aan te schaffen. Aanschaffen is bovendien makkelijk. Amazon berekent namelijk al bij voorbaat de importkosten. Je krijgt dus geen verrassing van de douane achteraf, maar je betaalt vooraf. Dit betekent voor Nederland dat je dit apparaat inclusief alle verzend- en importkosten voor 360 dollar kunt aanschaffen! En dat komt neer op € 245. Dat is dus ruim de helft goedkoper dan de apparaten die je bij de Selexyz-winkels kunt kopen.
Kijk HIER voor meer uitgebreide info en om alvast te watertanden… Ik zou graag een internationale Kindle uitproberen…
Onlangs schreef ik al iets over het artikel in het Reformatorisch Dagblad dat berichtte over het vermeende plagiaat dat Darwin gepleegd zou hebben, volgens een boek van voormalig BBC-documentairemaker Roy Davies. Ik noemde dit als een voorbeeld van Darwin-bashing waar moderne creationisten en ID’ers zich vaker schuldig aan maken: het zwartmaken van de persoon van Darwin om op die manier ook zijn theorie in diskrediet te brengen.
Wat schetst mijn verbazing toen ik vanochtend een mailtje kreeg van biologe Gerdien de Jong, die meldde dat de creationistische website Answers in Genesis een groot artikel heeft gewijd aan dit boek – en concludeert dat het allemaal bullshit is! De schrijver van het artikel,Todd Charles Wood, gaat de grootste claims van Davies na en ontluistert ze zonder moeite. De conclusie: Er is geen Darwin conspiracy. Er is geen hard bewijs dat Darwin geplagieerd heeft.
Hoe gek is Davies? Behoorlijk, stelt Wood. Hij heeft Davies’ website eens goed bekeken en zag waarover Davies zoal documentaires heeft gemaakt. En wat schetst onze verbazing?
His website (http://darwinconspiracy.co.uk/book/author.html) indicates that he produced several documentaries over his career on the subjects of Berengere Sauniere, who figures into the legends of a vast conspiracy to cover up Jesus’ marriage to Mary Magdalene, and of Roosevelt’s alleged foreknowledge of the attack on Pearl Harbor. Conspiracy theories do not originate ex nihilo but instead from a mind inclined to believe them.
Wood zelf stelt onomwonden dat hij een Amerikaanse creationist is. Waarom probeert een creationist dan toch Darwin te redden? Hieronder de slotalinea van het artikel:
According to Davies, these alleged evidences of Darwin’s misdeeds have been ignored by Darwin scholars for more than twenty-five years, ostensibly in an effort to preserve the myth of Darwin as the great discoverer of evolution and intellectual hero of Britain. That charge can hardly be leveled at this author, an American creationist. Some readers might be wondering why a creationist would bother writing a paper defending Darwin. This work should not be seen as merely an exoneration of Darwin but as a genuine attempt to discover the truth. If Darwin had plagiarized, then that should surely be made known, but there is no evidence that he did so. The individual claims made by Davies do not withstand scrutiny, and the argument as a whole simply does not hold together. As Christians concerned with presenting the truth, creationists should avoid Davies’s conspiracy theory. Love him or hate him, Darwin was the author of his theory of evolution by natural selection.
Het hele artikel is hier te vinden: http://www.answersingenesis.org/articles/arj/v2/n1/there-is-no-darwin-conspiracy. Ik heb vernomen dat Gerdien ondertussen bij het Refdag heeft aangeklopt over dit artikel, maar het mag een wonder heten als die krant hier iets over zal schrijven.
Met dank aan Gerdien de Jong voor de tip! En, zo blijkt nu, Bert Theunissen!
Helemaal vergeten - maar ik ben er vanmiddag bij: de opening van de tentoonstelling Darwin onder vuur: Christelijk geloof versus moderne natuurwetenschap 1859-1909. Voor meer info over de tentoonstelling, zie hier: http://www.ru.nl/ubn/nieuws/tentoonstellingen/virtuele_map/darwin_onder_vuur/.
Zojuist verschenen:
God én Darwin: Geloof kan niet om evolutie heen
Amsterdam: Nieuw Amsterdam Uitgevers, 2009
ISBN: 9789046806005, 16,95 Euro
God en de menselijke maat: Gods handelen en het natuurwetenschappelijk wereldbeeld
Zoetermeer: Meinema 2006
ISBN: 9021141132, 19,50 Euro
Chaos, Complexity, and God: Divine Action and Scientism
Leuven: Peeters Publishers 2004
ISBN: 9042915218, 30 Euro
Creation's Diversity: Voices from Theology and Science (Issues in Science and Theology)
London: T&T Clark International 2008
ISBN: 9780567033291
Laatste reacties